Một người đi đường đến một dòng sông rộng. Bờ bên này nguy hiểm, bờ bên kia an toàn, mà không có cầu cũng chẳng có người lái đò. Thế là anh gom cỏ, que và cành cây, buộc lại với nhau, rồi đẩy bè ra, dùng tay chân bơi cho đến khi chạm bờ bên kia.

Đến đây Đức Phật dừng lại và hỏi chư tăng một câu về việc người ấy làm tiếp. Giả sử anh nghĩ: chiếc bè này đã giúp ta rất nhiều. Giả sử anh đội nó lên đầu, hoặc vác lên vai, rồi đi sâu vào đất liền, mang theo bất cứ nơi nào anh đến.

Làm vậy có phải là cư xử đúng với chiếc bè không?

Không, chư tăng đáp. Rõ ràng là không.

Điều anh nên làm, Đức Phật nói, là kéo bè lên bãi, hoặc để lại chỗ nước cạn, rồi đi tiếp. Và rồi ngài xoay hình ảnh ấy sang một chỗ không ai ngờ: hãy hiểu rằng giáo pháp của ta cũng như chiếc bè. Nó là để vượt sông. Nó không phải để ôm giữ.

Nếu điều ấy áp dụng cho chính Chánh pháp, thì cũng đáng hỏi nó còn áp dụng cho những gì nữa.

Ngày nay ta cũng làm y như vậy trong một cuộc tranh cãi đã thôi nói về bất cứ điều gì từ một giờ trước. Đến một lúc nào đó, câu hỏi trên bàn đã được giải quyết hoặc bị bỏ rơi, và cái đang được bảo vệ bây giờ là lập trường — sự thật rằng nó là của ta, và đã được nói ra trước mặt mọi người. Chiếc bè đang trên vai ta và ta đã đi sâu vào đất liền hai mươi cây số.

Hãy nhìn cách ta nghĩ về một đồng nghiệp, hình thành trong một tuần tồi tệ chín năm trước và chưa từng xem lại. Câu chuyện về gia đình ta, thứ giải thích được mọi điều và chưa một lần được kiểm chứng. Bản mô tả về chính mình ta dựng nên năm hai mươi ba tuổi, thứ đã đưa ta qua một điều gì có thật, và ta vẫn mang theo từ bấy đến giờ.

Bất kỳ điều nào trong đó có thể đã là một chiếc bè tốt. Đó không phải câu hỏi.

Hãy tìm một điều quý vị đang bảo vệ hôm nay. Rồi hỏi: tôi còn đang dùng nó không?

Hay chỉ đang mang nó?

Tìm hiểu thêm: Học tập và rèn luyện trí tuệ · Trung quán — con đường trung đạo